Vì sao hàng sang Trung Quốc bị trả về? Nguyên nhân & cách xử lý hiệu quả

Trung Quốc từ lâu đã là thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, đặc biệt với các mặt hàng nông sản, thực phẩm chế biến và hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tình trạng hàng sang Trung Quốc bị trả về ngày càng gia tăng, gây thiệt hại nặng nề cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh xuất khẩu.

Vậy vì sao hàng sang Trung Quốc bị trả về? Bài viết dưới đây VietCargo sẽ phân tích chi tiết các nguyên nhân chính, nhóm hàng dễ gặp rủi ro và đặc biệt là cách xử lý, phòng ngừa hiệu quả để bảo vệ lô hàng của bạn.

Vì sao hàng sang Trung Quốc bị trả về?

Vì sao hàng sang Trung Quốc bị trả về là câu hỏi được nhiều doanh nghiệp quan tâm hiện nay. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:

Không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và kỹ thuật

Đây là nguyên nhân hàng đầu và phổ biến nhất khiến hàng hóa Việt Nam bị từ chối nhập khẩu vào Trung Quốc. Cơ quan Hải quan và kiểm dịch Trung Quốc (GACC) áp dụng hệ thống kiểm soát chất lượng cực kỳ nghiêm ngặt, đặc biệt từ sau giai đoạn hậu COVID-19. 

Cụ thể, hàng hóa có thể bị trả về nếu:

• Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép. Trung Quốc quy định ngưỡng MRL (Maximum Residue Limit) cho từng loại nông sản rất chặt chẽ. Nhiều loại thuốc trừ sâu được dùng phổ biến ở Việt Nam nhưng lại nằm trong danh sách cấm hoặc bị giới hạn cực thấp tại thị trường này.
• Phát hiện vi sinh vật gây hại hoặc độc tố. Các sản phẩm như thủy sản, trái cây tươi, thực phẩm chế biến thường bị kiểm tra kỹ về Salmonella, E. coli, Listeria, aflatoxin (đặc biệt trong hạt điều, lạc, ngô) và các loại nấm mốc độc hại khác.
• Hàm lượng phụ gia thực phẩm không phù hợp. Một số chất bảo quản, chất tạo màu, chất tạo ngọt hợp pháp tại Việt Nam nhưng lại bị cấm hoặc giới hạn hàm lượng theo tiêu chuẩn GB (Guóbiāo) của Trung Quốc.
• Không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật về đóng gói và bao bì. Bao bì không đủ độ bền cơ học, vật liệu đóng gói không được phép hoặc quy cách bao bì không đúng với tiêu chuẩn nhập khẩu đã đăng ký.

Điều đáng lo ngại là các tiêu chuẩn này liên tục được Trung Quốc cập nhật và siết chặt, trong khi nhiều doanh nghiệp Việt vẫn sản xuất theo tiêu chuẩn cũ hoặc theo thói quen xuất khẩu tiểu ngạch trước đây.

Không tuân thủ quy định GACC và cập nhật mới

GACC (General Administration of Customs of China – Tổng cục Hải quan Trung Quốc) là cơ quan đầu mối kiểm soát toàn bộ hàng hóa nhập khẩu vào Trung Quốc. Kể từ khi Lệnh 248 và Lệnh 249 của GACC có hiệu lực vào đầu năm 2022, yêu cầu đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm trở thành điều kiện bắt buộc, không đăng ký hoặc đăng ký không hợp lệ đồng nghĩa với việc hàng bị từ chối ngay tại cửa khẩu, khiến cho nhiều danh nghiệp chưa nắm rõ, dẫn đến thắc mắc tình trạng vì sao hàng sang Trung Quốc bị trả về.

Những vi phạm phổ biến liên quan đến GACC bao gồm:

• Doanh nghiệp chưa đăng ký hoặc đăng ký hết hạn. Theo Lệnh 248, tất cả cơ sở sản xuất, chế biến, bảo quản thực phẩm xuất khẩu sang Trung Quốc đều phải đăng ký với GACC. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa hoàn thiện thủ tục này hoặc để giấy phép hết hiệu lực mà không gia hạn kịp thời.
• Không cập nhật danh mục sản phẩm hoặc thông tin doanh nghiệp. Khi thay đổi quy trình sản xuất, địa chỉ nhà máy, hoặc bổ sung dòng sản phẩm mới, doanh nghiệp phải cập nhật lại hồ sơ GACC. Sự chậm trễ trong bước này thường dẫn đến lô hàng bị trả về.
• Hàng hóa không thuộc danh mục được phép nhập khẩu. Trung Quốc thường xuyên điều chỉnh danh sách mặt hàng được phép nhập khẩu từng quốc gia, bao gồm cả Việt Nam. Có những thời điểm một số loại trái cây hoặc thủy sản bị tạm ngừng nhập khẩu do phát hiện dịch bệnh hoặc sự cố an toàn thực phẩm.
• Vi phạm quy định kiểm dịch thực vật và động vật. Côn trùng gây hại, dư lượng sinh vật lạ trong hàng hóa có thể khiến toàn bộ lô hàng bị tiêu hủy hoặc trả về, bất kể giá trị lô hàng là bao nhiêu.

Vì sao hàng sang Trung Quốc bị trả về?

Thiếu truy xuất nguồn gốc và sai nhãn mác

Trong bối cảnh Trung Quốc đang đẩy mạnh quản lý toàn chuỗi cung ứng thực phẩm, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và nhãn mác trở nên cực kỳ quan trọng. Đây là nhóm lỗi mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam mắc phải do thiếu thông tin hoặc chủ quan trong khâu chuẩn bị hồ sơ.

• Sai sót về nhãn mác sản phẩm là lý do phổ biến nhất trong nhóm này. Nhãn hàng xuất khẩu sang Trung Quốc phải ghi đầy đủ bằng tiếng Trung Quốc, bao gồm: tên sản phẩm, thành phần, ngày sản xuất, hạn sử dụng, trọng lượng tịnh, tên và địa chỉ nhà sản xuất, mã số đăng ký GACC, hướng dẫn bảo quản và sử dụng. Thiếu một trong những thông tin này là đủ để lô hàng bị từ chối.
• Không có hệ thống truy xuất nguồn gốc. Nhiều sản phẩm nông sản, đặc biệt là trái cây và rau củ, cần có mã QR hoặc hệ thống nhận dạng cho phép truy xuất đến tận vùng trồng, lô đất, ngày thu hoạch. Nếu doanh nghiệp không xây dựng được hệ thống này, sản phẩm rất dễ bị nghi ngờ về tính minh bạch và bị từ chối.
• Thông tin trên hồ sơ và nhãn không khớp nhau. Khi tên sản phẩm, tên doanh nghiệp, hoặc thông số kỹ thuật ghi trên nhãn mác không trùng khớp với hồ sơ đăng ký GACC hoặc giấy tờ khai báo hải quan, lô hàng sẽ bị giữ lại để điều tra và hầu hết sẽ bị trả về.
• Sử dụng nhãn mác dành cho thị trường nội địa. Đây là sai lầm của những doanh nghiệp mới bắt đầu xuất khẩu, khi dùng bao bì và nhãn thiết kế cho thị trường Việt Nam để đóng gói hàng xuất khẩu mà không điều chỉnh theo yêu cầu của thị trường đích.

Chưa thích nghi với xuất khẩu chính ngạch

Một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến nhiều lô hàng gặp vướng mắc khi xuất khẩu sang Trung Quốc là việc doanh nghiệp chưa kịp chuyển đổi sang hình thức xuất khẩu chính ngạch. Trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng siết chặt quản lý nhập khẩu, yêu cầu giao thương phải tuân thủ đầy đủ quy trình pháp lý, việc duy trì tư duy tiểu ngạch linh hoạt không còn phù hợp.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa xây dựng được hệ thống xuất khẩu bài bản. Điều này thể hiện ở việc chưa chuẩn hóa hợp đồng thương mại quốc tế với đầy đủ điều khoản về chất lượng, điều kiện giao hàng và phương thức thanh toán. Đồng thời, bộ chứng từ xuất khẩu thường không được chuẩn bị đầy đủ hoặc thiếu tính đồng nhất giữa các giấy tờ như hóa đơn, phiếu đóng gói, vận đơn hay giấy chứng nhận xuất xứ.

Bên cạnh đó, việc chưa nắm rõ cách phân loại mã HS và chính sách thuế cũng là một hạn chế lớn. Không ít trường hợp doanh nghiệp phụ thuộc vào các đầu mối trung gian thiếu chuyên môn, dẫn đến việc khai báo và chuẩn bị hồ sơ không đúng quy định ngay từ đầu.

Rủi ro từ logistics và bảo quản

Những hạn chế trong khâu logistics và bảo quản hàng hóa cũng là nguyên nhân phổ biến khiến quá trình xuất khẩu gặp gián đoạn. Điều này đặc biệt rõ rệt với các mặt hàng nông sản, thực phẩm hoặc sản phẩm nhạy cảm với điều kiện môi trường.

Một trong những vấn đề thường gặp là việc chưa kiểm soát tốt chuỗi lạnh trong suốt quá trình vận chuyển. Nhiều doanh nghiệp chưa có quy trình đảm bảo nhiệt độ ổn định từ khâu đóng gói, vận chuyển đến khi giao nhận tại cửa khẩu. Song song đó, việc lựa chọn phương án vận chuyển chưa tối ưu hoặc chưa tính toán đầy đủ các yếu tố thời gian cũng là nguyên nhân quan trọng giải thích vì sao hàng sang Trung Quốc bị trả về.

Ngoài ra, tiêu chuẩn đóng gói và vệ sinh container cũng chưa được chú trọng đúng mức. Một số lô hàng sử dụng bao bì chưa phù hợp với đặc tính sản phẩm hoặc chưa đảm bảo yêu cầu kỹ thuật trong vận chuyển quốc tế. Việc kiểm tra, vệ sinh và khử trùng container trước khi đóng hàng cũng chưa được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, dẫn đến nguy cơ không đáp ứng tiêu chuẩn kiểm dịch của thị trường nhập khẩu.

Các nhóm hàng dễ bị trả về

Những nhóm hàng sau có nguy cơ cao nhất dẫn đến tình trạng vì sao hàng sang Trung Quốc bị trả về:

• Trái cây tươi và nông sản chưa qua chế biến: như thanh long, xoài, nhãn, vải, mít, sầu riêng, chuối, khoai lang. Đây là nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam nhưng cũng thường xuyên vướng phải các vấn đề về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, côn trùng gây hại và chưa đăng ký mã vùng trồng đúng quy định.
• Thủy sản và hải sản: bao gồm tôm, cá, mực, nghêu và các sản phẩm chế biến từ thủy sản. Nhóm này dễ bị phát hiện vi sinh vật gây hại, chất kháng sinh (như chloramphenicol, oxytetracycline) vượt ngưỡng, hoặc các chất bảo quản không được phép.
• Thực phẩm chế biến và đóng gói: bánh kẹo, mì ăn liền, nước sốt, gia vị, đồ uống đóng chai. Nhóm này thường bị lỗi về nhãn mác, thành phần không được công nhận, hoặc phụ gia vượt mức cho phép theo tiêu chuẩn GB của Trung Quốc.
• Gỗ và sản phẩm gỗ: gặp rủi ro về kiểm dịch côn trùng trong gỗ (đặc biệt là mối, mọt), thiếu chứng chỉ nguồn gốc gỗ hợp pháp (FLEGT, CITES), hoặc vi phạm quy định về xử lý nhiệt (Heat Treatment) cho gỗ đóng gói.
• Dược liệu và thực phẩm chức năng: đây là nhóm hàng bị kiểm soát đặc biệt nghiêm ngặt bởi cả GACC lẫn cơ quan quản lý dược phẩm Trung Quốc (NMPA). Chỉ cần thiếu một giấy phép lưu hành, sai công thức hay không đúng hàm lượng hoạt chất là đủ để bị từ chối.
• Hàng dệt may và giày dép: dù ít bị trả về hơn thực phẩm, nhóm này vẫn có nguy cơ khi vi phạm quy định về hàm lượng hóa chất độc hại (như formaldehyde, thuốc nhuộm azo), hoặc không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật GB về an toàn sản phẩm dệt may.

Các nhóm hàng dễ bị trả về

Hậu quả khi hàng sang Trung Quốc bị trả về

Tác động của việc hàng bị trả về không chỉ dừng lại ở tổn thất tài chính trực tiếp. Trong nhiều trường hợp, hệ quả còn kéo dài và ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

• Thiệt hại tài chính nặng nề. Doanh nghiệp phải gánh chịu toàn bộ chi phí vận chuyển hai chiều (đi và về), phí lưu kho tại cửa khẩu trong thời gian chờ xử lý, phí kiểm dịch và giám định, và thường là tổn thất về giá trị hàng hóa, đặc biệt với hàng tươi sống, khi về đến Việt Nam phần lớn không còn giá trị thương mại.
• Ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp. Phía đối tác nhập khẩu Trung Quốc có thể hủy hợp đồng, yêu cầu bồi thường, hoặc không hợp tác trong tương lai. Thông tin về lô hàng bị từ chối cũng có thể lan rộng trong cộng đồng thương nhân, ảnh hưởng đến khả năng tìm kiếm đối tác mới.
• Bị đưa vào danh sách đen của GACC. Nếu vi phạm được lặp lại nhiều lần, GACC có thể tạm đình chỉ hoặc thu hồi đăng ký xuất khẩu của doanh nghiệp. Đây là hậu quả nghiêm trọng nhất, vì để khôi phục lại tư cách xuất khẩu thường mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
• Gây áp lực cho toàn chuỗi cung ứng. Người nông dân, đơn vị thu mua, nhà máy đóng gói đều bị ảnh hưởng theo khi một lô hàng bị trả về. Dòng tiền bị gián đoạn, kế hoạch sản xuất bị đảo lộn và tâm lý xuất khẩu trong toàn chuỗi bị ảnh hưởng tiêu cực.
• Phát sinh tranh chấp pháp lý. Nếu hàng bị trả về do lỗi của đơn vị logistics, đơn vị kiểm định hoặc đối tác trung gian, doanh nghiệp xuất khẩu thường phải trải qua quá trình xác định trách nhiệm pháp lý phức tạp và tốn kém.

Cách xử lý hạn chế tình trạng hàng sang Trung Quốc bị trả về

Phòng ngừa luôn hiệu quả hơn khắc phục. Dưới đây là những giải pháp toàn diện giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro bị trả hàng khi xuất khẩu sang Trung Quốc.

• Đăng ký và duy trì tư cách xuất khẩu GACC đầy đủ. Đây là bước nền tảng không thể bỏ qua. Doanh nghiệp cần đảm bảo đăng ký đúng hạn, cập nhật thông tin kịp thời khi có thay đổi và theo dõi sát các thông báo mới từ GACC. Nên có nhân sự chuyên trách hoặc đơn vị tư vấn chuyên nghiệp hỗ trợ mảng này.
• Kiểm soát chất lượng ngay từ nguồn nguyên liệu. Xây dựng quy trình GAP (Good Agricultural Practices) cho vùng trồng, GMP (Good Manufacturing Practices) cho nhà máy chế biến và thực hiện kiểm nghiệm nội bộ định kỳ theo đúng tiêu chuẩn của thị trường Trung Quốc, không chỉ theo tiêu chuẩn Việt Nam.
• Đầu tư vào hệ thống truy xuất nguồn gốc. Áp dụng mã QR, phần mềm quản lý chuỗi cung ứng hoặc giải pháp blockchain để có thể theo dõi hành trình sản phẩm từ vùng trồng đến tay người tiêu dùng. Điều này không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn là lợi thế cạnh tranh trong mắt đối tác và người tiêu dùng Trung Quốc.
• Chuẩn hóa nhãn mác theo đúng tiêu chuẩn GB. Luôn nhờ chuyên gia am hiểu thị trường Trung Quốc kiểm tra nhãn mác trước khi in ấn hàng loạt. Bất kỳ thay đổi nào về sản phẩm cũng đòi hỏi cập nhật nhãn tương ứng và thông báo với đối tác nhập khẩu.
• Lựa chọn đơn vị logistics chuyên nghiệp có kinh nghiệm tuyến Việt Nam – Trung Quốc. Đơn vị vận chuyển phải am hiểu quy trình hải quan hai chiều, có hệ thống kiểm soát chuỗi lạnh (nếu cần), và cam kết thực hiện đúng tiêu chuẩn vệ sinh container theo yêu cầu kiểm dịch.
• Kiểm định bởi bên thứ ba trước khi xuất hàng. Sử dụng dịch vụ kiểm nghiệm của các tổ chức được GACC công nhận (như SGS, Bureau Veritas, Intertek…) để có chứng nhận chất lượng độc lập, tăng độ tin cậy và giảm thiểu rủi ro bị giữ hàng để kiểm tra lại.
• Theo dõi chính sách nhập khẩu của Trung Quốc liên tục. Đăng ký nhận thông báo từ Bộ Công Thương, VASEP, các hiệp hội ngành hàng và trực tiếp theo dõi trang web chính thức của GACC để cập nhật kịp thời bất kỳ thay đổi nào về quy định nhập khẩu.
• Ký kết hợp đồng rõ ràng và có điều khoản bảo vệ. Hợp đồng xuất khẩu cần quy định cụ thể tiêu chuẩn chất lượng, điều kiện kiểm tra tại cảng đến, cơ chế xử lý khi hàng bị từ chối và phân chia trách nhiệm pháp lý giữa các bên.

Vì sao hàng sang Trung Quốc bị trả về thường xuất phát từ sự thiếu chuẩn bị bài bản. Doanh nghiệp cần chuyển đổi tư duy sang xuất khẩu chính ngạch chuyên nghiệp.

Kiểm soát chất lượng ngay từ nguồn nguyên liệu

VietCargo – Giải pháp hỗ trợ xuất khẩu an toàn sang Trung Quốc

Trong bối cảnh quy định nhập khẩu của Trung Quốc ngày càng chặt chẽ và liên tục thay đổi, việc doanh nghiệp tự xử lý toàn bộ quy trình xuất khẩu không chỉ tốn nhiều nguồn lực mà còn tiềm ẩn không ít rủi ro. Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp có sự chuẩn bị bài bản thường lựa chọn hợp tác với các đơn vị logistics và tư vấn thương mại am hiểu thị trường để đảm bảo tính ổn định và hiệu quả lâu dài.

Với định hướng trở thành đối tác đồng hành đáng tin cậy, VietCargo cung cấp hệ sinh thái dịch vụ gửi hàng đi Trung Quốc toàn diện, hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát tốt từng khâu trong quá trình xuất khẩu – từ chuẩn bị hồ sơ đến vận chuyển và xử lý sự cố phát sinh.

VietCargo cung cấp các dịch vụ toàn diện bao gồm:

• Tư vấn và hỗ trợ đăng ký GACC. Đội ngũ chuyên gia của VietCargo có kinh nghiệm thực tế trong việc hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ đăng ký GACC, theo dõi quá trình xét duyệt và cập nhật kịp thời khi có thay đổi chính sách từ phía Trung Quốc.
• Kiểm tra hồ sơ và nhãn mác trước khi xuất hàng. VietCargo cung cấp dịch vụ rà soát toàn bộ bộ chứng từ xuất khẩu và nhãn mác sản phẩm, đảm bảo không có sai sót dẫn đến rủi ro bị từ chối tại cửa khẩu Trung Quốc.
• Vận chuyển chuyên tuyến Việt Nam – Trung Quốc. VietCargo vận hành hệ thống logistics đường bộ và đường biển chuyên nghiệp, với đội xe container được trang bị hệ thống làm lạnh, đảm bảo chuỗi lạnh liên tục cho hàng tươi sống và thực phẩm chế biến.
• Hỗ trợ thông quan tại cửa khẩu. Đội ngũ khai báo hải quan của VietCargo có mặt tại các cửa khẩu trọng điểm như Hữu Nghị, Lào Cai, Móng Cái, am hiểu quy trình và có mối quan hệ làm việc tốt với cơ quan kiểm dịch, giúp thông quan nhanh và hạn chế tối đa tình trạng bị giữ hàng kiểm tra.
• Giải pháp xử lý khi hàng gặp sự cố. Trong trường hợp lô hàng bị giữ lại hoặc có nguy cơ bị trả về, VietCargo hỗ trợ doanh nghiệp xác định nhanh nguyên nhân, làm việc với cơ quan chức năng để tìm giải pháp phù hợp và tối thiểu hóa thiệt hại.

Vì sao hàng sang Trung Quốc bị trả về sẽ không còn là nỗi lo nếu bạn có đối tác logistics am hiểu thị trường và quy trình bài bản. Nếu doanh nghiệp của bạn đang chuẩn bị xuất khẩu sang Trung Quốc hoặc gặp khó khăn trong quá trình thông quan, đăng ký GACC hay xử lý các vấn đề phát sinh tại cửa khẩu, VietCargo sẵn sàng đồng hành và hỗ trợ. Liên hệ ngay hotline: 0923 19 19 19 để được tư vấn miễn phí và nhận giải pháp phù hợp nhất với nhu cầu thực tế.

Xem thêm:

• Rủi ro khi xuất khẩu sang Trung Quốc: Những điều doanh nghiệp cần biết
• Dịch vụ gửi hàng đi Trung Quốc bằng đường bộ uy tín, giá tốt